Tijdbalk van de mensenrechten

Deze tijdbalk bevat een groot aantal jaartallen van belangrijke gebeurtenissen op het gebied van mensenrechten. De geschiedenis van de mensenrechten kent veel ups en downs. Meestal werden rechten pas na jaren van harde strijd toegekend om vervolgens in tijden van intolerantie weer te worden afgenomen. De ontwikkeling van mensenrechten wordt vaak toegeschreven aan de Westerse wereld. Meestal wordt het oude Griekenland en Rome (in beide samenlevingen kwam slavernij voor!) als de ontstaansbron van democratische principes gezien. Maar ook andere samenlevingen -voor en na de Klassieke Oudheid- hebben belangrijke bijdragen geleverd aan de ontwikkeling van mensenrechten en democratische principes. Het oudste voorbeeld is wellicht de code van Hammurabi (Hammurapi) in Babylonië in 1700 v. Chr. Dit wetboek bevat clausules die het individu beschermen tegen misbruik van macht. Wetten beschermden de zwakkeren tegen de sterkeren. Veel van de eerste mensenrechtendocumenten die zijn opgenomen in de tijdbalk, golden niet voor alle mensen. Groepen, zoals vrouwen, zwarten, joden en homoseksuelen waren vaak uitgesloten van mensenrechten. De onafhankelijkheidsverklaring van de Verenigde Staten uit 1776 was bijvoorbeeld niet van toepassing op slaven. De slaven uit het zuiden van de Verenigde Staten kregen pas in 1863 hun vrijheid. De Engelse regering schafte pas in 1833 de slavernij af en de Nederlandse regering in 1863. Vrouwen kregen pas in de twintigste eeuw gelijke rechten. Na een lange strijd ontvingen Nederlandse vrouwen in 1919 kiesrecht. In Groot-Brittannië was dit pas in 1928, in Duitsland in 1918 en in Oostenrijk in 1919. Lang voordat vrouwen in Europa en de Verenigde Staten mochten stemmen hadden vrouwen van de Iroqouis stam in Noord-Amerika het recht om te stemmen.

5e eeuw v. Chr.: In de Griekse tragedie Antigone plaatst de schrijver Sophocles het individuele bewustzijn van de mens boven de wet. Hiermee wordt een nieuwe dimensie aan de rechtspraak toegevoegd. Het recht van het individu wordt erkend.

4e eeuw v. Chr.: De filosoof Plato ontwikkelt het begrip rechtvaardigheid. Zijn leerling Aristoteles introduceert het idee van billijkheid.

3e eeuw v. Chr.: Meng-Tsu bestudeert de vraag of een individu minder belangrijk is dan een koning. Een eeuw later stelt Sien-Tsu vast dat een samenleving alleen kan bestaan als de rechten van een individu worden gewaarborgd.

5e eeuw n. Chr.: Het christendom verklaart dat voor de Schepper alle mensen gelijk zijn. St. Augustinus stelt vast dat rechtvaardigheid boven de wet staat in het kader van vrijheid van geweten. Q'ran beweert dat om mens te zijn je onvoorwaardelijk respect moet tonen.

1215: De Magna Carta wordt in Engeland geschreven. De Magna Carta is de voorloper van alle moderne mensenrechtenverklaringen. Voor het eerst worden alle rechten en vrijheden van het individu opgesteld. Ook worden de rechten van een onschuldige vastgelegd door deze bewegingsvrijheid en het recht op rechtspraak toe te kennen. Artikel 39 en 40 van de Magna Carta:
Artikel 39: Het arresteren, gevangen nemen, bezittingen afnemen, buiten de wet plaatsen, verbannen van iemand of iemand op enige andere wijze straffen mag niet. Ook mag men iemand niet aanvallen of de opdracht geven iemand aan te vallen. Dit mag alleen na een juridische uitspraak na toepassing van de wet van het land.
Artikel 40: Aan niemand zal het recht op rechtspraak verkocht, geweigerd of uitgesteld worden. (Zie voor tekst en uitleg de volgende website in het Engels: http://www.yale.edu/lawweb/avalon/magframe.htm)

rond 1600: Vijf onafhankelijke Iroquois stammen (ze noemen zichzelf Haudenosaunee) besluiten hun onderlinge strijd te beëindigen en in plaats daarvan samen te werken en elkaar te beschermen. Zij sluiten een vredesverdrag en vormen een confederatie. Elke stam heeft één stem in het nemen van beslissingen. De namen van de stammen zijn Mohawk, Onondaga, Cayuga, Seneca en Oneidas (Tuscarora sluit zich later aan bij de natie). Door dit vredesverdrag vormden de Iroquois stammen een van de eerste democratieën ter wereld (achteraf gezien). Hun model van regeren heeft later gediend als een van de modellen voor de hedendaagse regering van de Verenigde Staten.

1689: De "Bills of Rights" wordt in Engeland aangenomen. Deze vormt de basis van de Engelse constitutie. De declaratie is een overwinning op het absolutisme van de Stuart monarchie. De macht van de vorst wordt ingeperkt en het parlement en de bevolking krijgen meer rechten. (Zie voor de volledige tekst van de verklaring de volgende Nederlandstalige website: http://users.skynet.be/historia/declaration.html en voor een Engelse versie: http://www.islandnet.com/~arton/billrightsgb.html)

1762: De Franse filosoof Jean Jacques Rousseau (1712-1778) schrijft het politieke traktaat Du contrat social. Hij gaat ervan uit dat zowel diegenen die regeren als diegenen die geregeerd worden rechten en plichten hebben. (Zie voor een Nederlandse samenvatting http://come.to/filosofie)

1776: Na een bittere strijd tegen het Engelse moederland roepen de dertien Amerikaanse kolonies de onafhankelijkheid uit. Op 4 juli 1776 wordt in Philadelphia de onafhankelijkheidsverklaring getekend. In deze verklaring is onder andere opgenomen:
"De volgende waarheden zijn voor ons vanzelfsprekend: alle mensen zijn gelijk geschapen en hebben van de Schepper rechten gekregen die niemand ze mag afnemen. Tot deze rechten behoren leven, vrijheid en het streven naar geluk. Om deze rechten te garanderen, zijn er regeringen ingesteld, die hun macht te danken hebben aan degenen die door hen worden geregeerd. Als een regering echter niet de rechten van de mensen respecteert, hebben deze het recht de regering te veranderen of af te schaffen en een nieuwe regering te vormen."
Deze verklaring stelt vast dat iedereen gelijk is voor de wet en dat elk mens onschendbare rechten bezit, zoals leven, geluk en vrijheid. Regeringen moeten deze rechten waarborgen. Een regering mag alleen regeren met instemming van het volk. Deze ideeën worden door de filosofen van de Verlichting ondersteund. De filosofen streven naar een samenleving gebaseerd op democratische principes. Een belangrijk uitgangspunt is dat alle burgers voor de wet gelijk zijn. De filosofen introduceren ook het idee van een onafhankelijke rechterlijke macht. (Zie voor een Nederlandse vertaling van de onafhankelijkheidsverklaring: http://users.skynet.be/historia/onafv.html)

1787: De Amerikaanse grondwet wordt opgesteld. Dit bevat onder andere de volgende rechten: - vrijheid van mening en meningsuiting (in o.a. boeken, kranten, lezingen en gesprekken) - het recht op een eerlijk proces In de grondwet wordt nog niet opgenomen dat alle burgers het recht hebben te kiezen en gekozen te worden. Voor vele jaren zijn het alleen blanke mannen die dit recht in de Verenigde Staten hebben.

1789: De Nationale Vergadering (het parlement) van Frankrijk ondertekent de Verklaring van de Rechten van de Mens en van de Burger in Versailles. Het uitgangspunt van deze verklaring is dat elk mens basisrechten heeft die onvervreemdbaar en onschendbaar zijn. Artikel 1, 2 en 3:
Artikel 1 Alle mensen worden vrij en met gelijke rechten geboren.
Artikel 2 Het doel van elke staat is het waarborgen van de onaantastbare rechten van de mens: vrijheid, eigendom, veiligheid en het recht op verzet tegen onderdrukking.
Artikel 3 Niemand mag gezag uitoefenen zonder toestemming van het volk.
De Verenigde Staten en Frankrijk zijn de eerste landen die mensenrechten opstellen. Zij krijgen navolging in vele landen. In de meeste landen wordt het gewoonte de rechten van de mens in een grondwet vast te leggen. De mensenrechten die in de 18e eeuw worden opgesteld zijn met name gericht op de bescherming van het individu tegen de staat. Dit worden politieke mensenrechten genoemd. (Zie voor een Nederlandse vertaling van de Verklaring van de Rechten van de Mens en van de Burger: http://users.skynet.be/historia/verklaring.html)

1790: Thomas Paine schrijft The Rights of Man, gebaseerd op de democratische ideeën van de Franse revolutie. In deze periode schrijft Edmund Burke dat al het menselijk leed terug te voeren is naar één oorzaak, namelijk het verwaarlozen en minachten van mensrechten.

1791: De Fransen geven joden het staatsburgerschap. Andere landen volgen het Franse voorbeeld: Pruisen in 1812, Denemarken in 1814, Griekenland in 1830, België in 1831, Hongarije in 1867, Zweden in 1870 en Zwitserland in 1874.

1796: Joden krijgen in Nederland het staatsburgerschap.

1798: In 1795 vindt in Nederland de "Bataafse revolutie" plaats. De patriotten nemen met behulp van de Fransen de macht over van stadhouder Willem V. Er komen verkiezingen en er wordt een Nationale Vergadering (= parlement) gekozen.In 1798 stelt de Nationale Vergadering een grondwet op, waarbij wordt vastgesteld dat alle burgers voor de wet gelijk zijn.

1815: Tijdens het congres van Wenen komen de leiders van de landen die Napoleon hebben verslagen bijeen in Wenen. Hoewel de conservatieve leiders de idealen van de Franse Revolutie niet ondersteunen en het oude Europa van voor de revolutie willen herstellen (= stap terug), wordt voor het eerst openlijk gepleit voor afschaffing van slavernij.

1833: Groot-Brittannië schaft de slavernij in het Britse Koninkrijk af (Abolition Act).

1848: In 1848 vinden in verschillende Europese landen (Frankrijk, Oostenrijk, Pruisen, etc.) liberale revoluties plaats. De bevolking komt in opstand voor meer vrijheid en democratie. Ook in Nederland komen er veranderingen. De grondwet wordt gemoderniseerd en de macht van de koning wordt aanzienlijk verkleind. Nederland wordt een constitutionele monarchie. Dit is een staatsvorm waarbij de koning regeert met een grondwet. De koning krijgt vooral een ceremoniële rol. De ministers en niet de koning zijn verantwoording verschuldigd aan de volksvertegenwoordiging. Deze staatsvorm wordt nog steeds gebruikt in Nederland.

1848: Karl Marx publiceert het Communistisch Manifest. Marx vindt dat het individuele recht om eigendom te bezitten de vrijheid van anderen beperkt.

1863: Afschaffing van de slavernij in de Nederlandse kolonies.

1863: De Amerikaanse president Abraham Lincoln laat alle slaven vrij in de Verenigde Staten (Emancipation Proclamation).

1866: In de staat Massachusetts mogen kinderen onder 10 jaar niet meer in fabrieken werken.

1874: In Nederland wordt kinderarbeid verboden (kinderwetje van Van Houten). In de negentiende eeuw leeft een groot gedeelte van de Europese bevolking als gevolg van de industrialisatie in onmenselijke omstandigheden: lange werkdagen, gevaarlijke machines, slechte hygiëne en kleine en slechte woningen in overbevolkte wijken. Het idee ontstaat dat mensen recht hebben op goede huisvesting, gezondheidszorg, onderwijs, etc. Dit worden sociale mensenrechten genoemd. Allerlei sociale wetten worden aan het einde van de 19e eeuw aangenomen die het welzijn van de burgers moeten bevorderen.

1885: De conferentie van Berlijn over Afrika vaardigt een anti-slavernij wet uit. Toch is de conferentie van Berlijn ook een voorbeeld van kolonialisme. De Westerse mogendheden verdelen onderling het continent Afrika.

1890: De conferentie van Brussel vaardigt een anti-slavernij wet uit.

1893: Vrouwen krijgen in Nieuw-Zeeland kiesrecht. Dit is de eerste keer in een "Westerse democratie" dat vrouwen mogen stemmen. In dit jaar besluit Josyln Gage -een Amerikaanse vrouw die opkwam voor vrouwenrechten- Iroquois (oorspronkelijke bewoners van de VS) te worden. Zij wordt in hetzelfde jaar gearresteerd, omdat zij haar stem had uitgebracht voor een schoolbestuur. Als een Iroquois had zij stemrecht.

1902: Vrouwen krijgen stemrecht voor federale verkiezingen in Australië.

1907: In Europa is Noorwegen het eerste land die vrouwen het kiesrecht geeft.

1917: In Rusland wordt na een revolutie door Lenin een samenleving gevormd op basis van de ideeën van Karl Marx. In deze samenleving krijgen collectieve sociaal-economische rechten de voorrang boven individuele rechten. Persoonlijke mensenrechten worden hierbij geschonden.

1919: Vrouwen krijgen kiesrecht in Nederland. Mannen hebben dit recht twee jaar daarvoor in 1917 gekregen.

1919: Na de Eerste Wereldoorlog (toentertijd "de oorlog die alle oorlogen beëindigd" genoemd) wordt het Verdrag van Versailles getekend. Voor het eerst worden regeringen van staten verantwoordelijk gesteld voor schendingen van mensenrechten. Het uitgangspunt bij de onderhandelingen zijn de "14 punten van Wilson". De president van de Verenigde Staten had 14 punten opgesteld die zouden leiden tot een vreedzame en democratische wereld. Een aantal punten zijn: - zelfbeschikkingsrecht van volken - oprichting Volkenbond - open en eerlijke diplomatie (Zie voor een compleet overzicht van de 14 punten de Nederlandstalige website: http://users.skynet.be/historia/wilson.html)

1920: Oprichting Volkenbond. Het streven van de Volkenbond is oorlogen te voorkomen door te praten en niet te vechten. De volkenbond mislukt, omdat de belangrijkste landen geen lid worden (o.a. Verenigde Staten). De Volkenbond wordt in 1946 officieel opgeheven.

1945: Oprichting Verenigde Naties (in navolging van de Volkenbond). Deze wereldorganisatie heeft als doelstelling het handhaven van de internationale vrede en veiligheid en het bevorderen van de economische, sociale, culturele en humanitaire samenwerking. Sinds 1945 zijn 185 landen toegetreden tot de Verenigde Naties.

1945: De Republiek Indonesië wordt uitgeroepen. Nederland erkent pas in 1949 na politionele acties (= gewapende acties van het Nederlandse leger) de onafhankelijkheid van haar voormalige kolonie.

1946: In Neurenberg (Duitsland) vinden de rechtszaken tegen de oorlogsmisdadigers van het nazi-regime plaats. De verdachten worden van de volgende zaken beschuldigd: 1) misdaden tegen de vrede 2) oorlogsmisdaden 3) misdaden tegen de mensheid 4) medeplichtigheid van het begaan van de bovengenoemde misdaden

1947: India wordt onafhankelijk. Mahatma Gandhi heeft met zijn politiek van geweldloos verzet een belangrijke rol gespeeld in het proces van onafhankelijkheid en de verbetering van mensenrechten in zijn land.

1948: De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens wordt ondertekend. Na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog besluit men een Universele Verklaring van de Rechten van de Mens aan te nemen en het zelfbeschikkingsrecht van gekoloniseerde volken te erkennen. Enkele rechten uit de verklaring:
Artikel 1: Alle mensen hebben dezelfde rechten
Artikel 3: Alle mensen worden als vrije mensen geboren en hebben recht op leven en vrijheid Artikel 4 : Slavernij is verboden
Artikel 9: Niemand mag willekeurig worden gearresteerd of verbannen
Artikel 19: Iedereen heeft het recht op vrijheid van mening en van meningsuiting
Artikel 23: Iedereen heeft recht op werk en bescherming tegen werkloosheid
Artikel 24: Iedereen heeft recht op rust en vrije tijd
Artikel 26: Iedereen heeft recht op onderwijs
(Zie voor een Nederlandse versie van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens: http://www.unhchr.ch/udhr/lang/dut.htm)

1949: Het Verdrag van Genève stelt richtlijnen vast voor een menselijke behandeling van krijgsgevangenen, gewonden en burgers.

1961: Oprichting van Amnesty International in Groot-Brittannië. Amnesty International is een wereldwijde organisatie die zich bezig houdt met de strijd voor mensenrechten (met name de politieke mensenrechten). (Voor meer informatie over Amnesty International: http://www.amnesty.nl)

1963: Na afloop van de grootste demonstratie voor burgerrechten voor zwarten in Washington (Verenigde Staten) spreekt de mensenrechtenactivist Martin Luther King een redevoering uit:
" Ik heb een droom! Ik heb een droom dat mijn vier kleine kinderen op een dag in een land zullen wonen waar zij niet zullen worden beoordeeld naar hun huidskleur, maar naar hun karakter. Dat is onze hoop."
Door middel van geweldloos verzet in de vorm van demonstraties en sit-downstakingen wilden Martin Luther King en zijn medestanders een einde maken aan de rassenscheiding in de Verenigde Staten. In 1968 wordt Martin Luther King vermoord.

1964: In de Verenigde Staten wordt de Civil Rights Act aangenomen en een jaar later in 1965 de Voting Rights Act. Daarmee krijgen zwarte Amerikanen eindelijk dezelfde juridische en politieke rechten als de blanken.

1965: Internationaal Verdrag inzake de Uitbanning van Alle Vormen van Rassendiscriminatie wordt aangenomen. (Zie voor een Nederlandse vertaling van het verdrag: http://www.law.uu.nl/sim/instr/cerd.asp)

1975: De Nederlandse kolonie Suriname wordt onafhankelijk.

1981: Afrikaans Handvest voor de Rechten van de Mensen en Volken.

1989: Verdrag inzake de Rechten van het Kind wordt aangenomen. Voorbeelden: - kinderrechten gelden voor alle kinderen op de hele wereld - alle kinderen moeten beschermd worden tegen kinderarbeid - alle kinderen hebben recht op een eigen mening en het recht dat er naar hen geluisterd wordt Alleen de Verenigde Staten en Somalië hebben dit verdrag niet ondertekend. (Zie voor een Nederlandse versie van het verdrag: http://www.law.uu.nl/sim/instr/crc.asp en http://www.kinderrechten.nl)

1989: Val van de Berlijnse muur. In de jaren erna worden in de meeste Oost-Europese landen vrije verkiezingen gehouden en komen er democratische regeringen. In sommige landen gaat dit gepaard met veel bloedverlies en geweld.

1990: Internationaal Verdrag inzake de Bescherming van de Rechten van Alle Migrerende Werknemers en Leden van Hun Families

1991: President de Klerk van Zuid-Afrika kondigt de afschaffing van de apartheidswetten aan. Een jaar later krijgen zwarten gelijke rechten.

1994: Nelson Mandela wordt president van Zuid-Afrika.